© 2019 CV De Foetelaers 

Galerij

Publicatie: Maasgouw 1879

De Futel 1

 

De Nüschtad 2, èns en plaatsch mit wäl

En mit e schterk kasteel,

Al is ze nu e simpel dörp,

Vereerde zeer fideel

Es pátrones Sinte-Birgit,

En koumaad op te welt;

Mä hieveur waor bie boerelü

Hör feest nog al geteld.

Van alle kanjtjen koumen zie

Där här 4 in höer oktaaf

En reipen veur h:un kui en :os

Birgitte’s zänghen aaf

Zie koumen mit heel voël vertroe’n

En gein läeg henj doebie;

Waat waor in ’t veurdeil van de kirk

En van de börgerie

Nu woordt waal èns al dat profiet

Totaal veur hün mankeirt

Door ’t wäer, dat nu ouch nog zo dèks

De lü ein hoap rüïneirt.

Want eine nate weinjtjer noum

De Nüschtädter graof mit 5

Gein angher lü bezuikden dan

D’oktaaf van Sinte-Birgit.

Dit överkoúm hün ménnig jaor

En maakte hün bedrökt;

Het feest vervéil, nu het zo dèks

Door ’t wäer al waor mislökt

De Wiesheid van de schtad begreep

Dat dit niet zó koos gaon,

En brouk zich lang de kop dörmit

Waat hie mous zeen gedaon.

Het feest verzètten koos ze niet

Mä, es het muig’lik waor,

Zou het toeschen 6 mit en angher plaatsch

Hoër helpen ut ’t gevoar.

Ze zuikde nu ene patroon

Da in de zomer koum,

Wotäenghe ’t dörrep, dat höem haauw,

Hoër patrones dan noum.

Nù koos me zeen wie Sinte-Birgit

Door anghere woordt begeert;

Broukzittert bouw veur höer Sint-Jan

Dä ’t vruiger haauw geeerd.

De Nüschtad noum höm daadlik aan;

Zien Feest viel in den tied

Wo ze van groote natigheid

Haopde te zeen bevried.

Mä wenig wun ze bie den toesch,

Al haauw ze vöel verwacht

Waar ’t wäer ouch dreug zie zaod, Sint-Jan

Woordt toch niet erg bedacht

Mär Sint-Birgit in Broukzittert

Bezuikden junk en aauwt;

De groote luip nao höer oktaaf

Is nu nog neit verflaauwt.

 

Doa ’t doon van einen schlechten toesch

Verfutlen heischt in ’t plat,

Is futel al sär langen tied

De bienaam van Nüschtad

Uit de oude doos

Sint Brigida

Sint Jan

Bron: "Nieuwstadt van stad, tot dorp" 1977

1. Futel van futelen = verkwanselen, voor een appel en een ei verkopen

In het Sittardsch dialekt wordt de u als         

Deutsche u (oe) uitgesproken.

 

2. Nieuwstadt, eene gewezen Geldersche vestiging, is gelegen aan den voet der heuvelen, waarop de kerspels Millen en Havert van het voormalig ambt Millen, thans kreits Heinsberg, zijn gebouwd, in eene vlakte die het water ontvangt, dat van de hoogten nabij Sittard en de aangrenzende dorpen zich langs Susteren een weg baant naar de Maas. Deze plaats was vroeger bij ongunstig weer niet genaakbaar, daar de toegangswegen naar de stad, door het vocht doorweekt, vooral des winters onbegaanbaar waren. Vóór eeuwen – dus verhaalt ons de sage -  werd Nieuwstadt de H. Brigida vereerd; haar feest viel echter in een slecht seizoen (1 februari), wanneer de geloovigen niet dan moeielijk in de stad konden komen. Men verruilde daarom, biet zonder groot nadeel den offer der kerk, de H. Brigida met de H. Johannes van Broeksittard, die op 24 juni wordt gefierd.

Sedert dien tijd heeft Nieuwstadt den naam van futel (foetel).

 

3.Koumaad = Koemeid

 

4. Där här = daarheen

 

5. Graof mit nümme of mit laote = beet nemen. Hier dus met andere woorden: de Nieuwstadters hadden van een natten winter veel te lijden.

 

6. Toeschen = ruilen : toesch = ruil

Te Sittard, even als in de meeste plaatsen van Limburg wordt de sch als Duitsche sch (gelijk in schreiben) uitgesproken.

 

7. Bouw, onv. Verl. Tijd van beijen = bieden;  bouw = bood